Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg
Menu text, no JavaScript Log in  Deze pagina in het NederlandsDiese Seite auf DeutschThis page in English - ssssCette page en FrançaisEsta página em Portuguêsnaar boventerug
 

Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg

vorigebackvolgende

De geestelijken


Leo Moonen

Al vóór de oorlog spraken de Nederlandse kerken het duidelijk uit: het nationaalsocialisme is onverenigbaar met de christelijke beginselen. Ook de R.K. bisschop Lemmens van Roermond was hierin zeer stellig. In het Limburgs verzet, vooral in de hulp aan onderduikers, waren de geestelijken op ieder niveau prominent aanwezig, daaronder vooral kapelaans. De secretaris van de bisschop, ome Leo Moonen, was mede-oprichter van de LO en heeft daarvoor zoals zovelen van zijn collega’s met zijn leven voor moeten betalen.
De gereformeerde geestelijken vooral in de Mijnstreek waren als diasporagemeenten een nog hechtere groep en waren vooral actief in de hulp aan joden. Zie in dit verband ook het werk van de groep NV
Zie ook de lijst van geestelijken die in de omgeving van Valkenburg actief waren, inclusief degenen die de oorlog hebben overleefd. En dat is maar één LO-rayon.

De geestelijken – 30 pers.   ⇒Alle Limburgse gesneuvelden
Beckhoven, van
Gerardus
Pater Beatus
∗ 1899-09-21
Amsterdam
† 1945-03-20
Bergen-Belsen
Heerlen - L.O. - geestelijke - Pater Beatus OFM, kapelaan te Heerlen aan de Laanderstraat, vluchtelingenhelper met een uitgebreid netwerk. Hij was in feite de spil van het Heerlens verzet, die met iedereen contact had en zodoende de samenwerking tussen de meest uiteenlopende mensen mogelijk maakte. Klik op „Heerlen“ hierboven om meer daarover te lezen.
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburg
muur: links, regel 15-02
Berix,
Jan Willem
Giel
∗ 1907-04-12
Meers
† 1945-03-13
Bergen-Belsen
Heerlen - L.O. - geestelijke - onderduiker - Tijdens eerste dagen van september 1943 richtte hij met anderen het L.O.-district Heerlen op. Werd districtsleider nadat rector Prompers zich om gezondheidsredenen had teruggetrokken. Zie ook de speciale pagina op deze website.
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburg
Jan Willem Berix op de lijst van personen die tijdens de bezetting belangrijk waren voor Valkenburg.
muur: links, regel 15-04
Boorn, van den
E.A.G.
∗ 1911-07-04
Maastricht
† 1944-11-05
Effeld, Kr. Geilenkirchen
Posterholt - L.O. - geestelijke - Eugène Alphonse Georges van den Boorn was rector te Posterholt bij Roermond. „Eind oktober protesteerde rector Van den Boorn krachtig tegen het roven van vee en het als slaven wegvoeren van mannen naar Duitsland. Hij betoogde, dat het Duits optreden in strijd was met het menselijk recht en het volkenrecht. Dat schoot de bij Van den Boorn ingekwartierde luitenant E. Heyermann uit Keulen in het verkeerde keelgat. De twee konden niet met elkaar overweg. De luitenant gebruikte het protest als voorwendsel om zijn gastheer aan te pakken. Daarbij gingen Heyermann en zijn trawanten uitzonderlijk gewelddadig te werk. In de avond van 28 oktober 1944 mishandelden ze de rector op beestachtige wijze en sloten ze hem op in de kelder van zijn woning. Vervolgens hielden ze een slemppartij in de woning en namen alles mee wat van hun gading was. ’s Nachts brachten vier Gestapo-leden, onder wie Lammertz, de zwaar toegetakelde Van den Boorn naar Effeld. Heyermann c.s. brachten de meest onwaarschijnlijke beschuldigingen tegen de rector in. Hij zou in het bezit zijn geweest van een geheime zender, van munitie en een valse stempel. Op 1 november moest Van den Boorn voor een inderhaast bijeengeroepen Kriegsgericht verschijnen. Dezelfde dag nog werd hij op bevel van Lammertz met vijf Duitse deserteurs op het kerkhof van Effeld geëxecuteerd“ (Cammaert VIb, §VIII.3.6., p. 632)
Wilhelm Lammertz uit Eschweiler, de commandant van deze Gestapo-post net over de grens bij Herkenbosch, heeft ook de verzetsmensen Pierre Gruijters en cAb Schols laten doodschieten.
Foto: https://www.postert.nl/Journaal/wist_u.htm
muur: rechts, regel 03-02
Goossens,
Emile A.F.
∗ 1903-01-21
Venlo
† 0000-00-00
Bergen-Belsen
Echt - L.O. - geestelijke - onderduiker - Kapelaan in Echt 1936-1945. Voor geallieerde piloten, joodse medeburgers en ondergedoken verzetsmensen zette hij vluchtlijnen uit tot in België en Noord-Frankrijk. „Begin 1944 moest kapelaan Goossens onderduiken, omdat er gegronde vermoedens bestonden dat de SiPo hem in de gaten hield. Na enige omzwervingen kwam hij tenslotte door tussenkomst van pater Damen bij J. Simmelink in Nunhem terecht. Daar werd hij bij toeval op 29 juni 1944 gearresteerd.“ Cammaert III, p. 210. Zie ook hoofdstuk VIb, p. 625.
muur: links, regel 07-01
Helwegen,
Frans
∗ 1910-09-22
Roermond
† 1945-02-13
Buchenwald
Roermond - geestelijke - Frans Marie Joseph Helwegen was rooms-katholiek priester in de Oosterse ritus in Litouwen. Daarom werd hij door de Sowjets als agent van het weten beschouwd.
Frans Marie Joseph Helwegen buvo rytų apeigų katalikų kunigas Lietuvoje. Todėl sovietai jį laikė Vakarų agentu. 1944 m. rugpjūčio 29 d. jis buvo suimtas Mastrichte. Ką jis padarė, kad išprovokavo nacių neapykantą?
Op 29 augustus 1944 is hij gearresteerd in Maastricht.
Regina Laukaitytė: «F . Helwegen (1910-1945) - een Nederlander die, in de woorden van Būčys, snel en gemakkelijk maar zeer incorrect Russisch sprak. Hij voltooide het Russicum College en werd in 1935 tot priester gewijd in de Oosterse ritus. Hij studeerde af in de theologie aan de Pauselijke Gregoriaanse Universiteit met een licentiaatsdiploma en werd in juni 1937 aangesteld bij de missie in Kaunas. Toen de Sovjets Litouwen bezetten, werd hij gearresteerd en naar Moskou getransporteerd. Als buitenlands staatsburger bleef hem repressie bespaard en kon hij terugkeren naar Litouwen. In januari 1942 (1943 volgens andere bronnen) vertrok hij vanuit Litouwen naar Nederland, waar hij door de nazi’s werd gearresteerd. Hij kwam in Buchenwald om het leven.» (Regina Laukaitytė, Greek Rite Catholicism in Lithuania: The Mission of Bishop Petras Būčys, 1930–1940 from: Occasional Papers on Religion in Eastern Europe, Volume 36|Issue 2, Article 2, March 2016, George Fox University, p. 12;)
Waarmee heeft hij zich de haat van de nazi’s op zijn hals gehaald?
Weet u meer? Schrijf ons!
muur: rechts, regel 07-02
Hendrix,
Jan Jozef
∗ 1901-03-09
Grubbenvorst
† 1945-02-09
Buchenwald
Maasbracht - L.O. - geestelijke - Opgegroeid in Geysteren. In 1927 kapelaan in Maasbracht. Traces of War (zie link hieronder) noemt hem schoolhoofd. Samen met zijn neef G. Hermkens, kapelaan te Montfoort, gepakt bij het loodsen van mensen door het front (frontcrossing) op 17 december 1944. (Cammaert VIb p. 629) Maar in Het grote gebod, p. 327, lezen we: „Gearr. 17-12-’44 ten huize van zijn neef Hermkens.“ )
muur: links, regel 27-02
Hermkens,
Gerardus
∗ 1903-01-05
Venlo
† 1945-02-18
Buchenwald
Montfort - L.O. - geestelijke - De L.O. in Montfort werd geleid door H. Seegers en kapelaan Gerardus Hendrikus Hubertus Hermkens. Op 16 december 1944 start de Slag om de Ardennen. Dus trekken de geallieerden veel troepen weg uit Limburg om de Ardennen te versterken. Daarom vertrekken 30 burgers vanuit Montfort door de linies heen naar bevrijd gebied. Kapelaan Hermkens heeft die tocht georganiseerd met zijn contacten in het verzet. Hij werd met zijn neef, rector J.J. Hendrix uit Beek-Maasbracht, die na zijn evacuatie bij Hermkens onderdak had gevonden, op 17 december 1944 als gevolg van verraad gearresteerd. De twee geestelijken kwamen in Buchenwald terecht. Op 8 februari 1945 raakten ze bij een bombardement op een fabriek, waar ze tewerkgesteld waren, allebei zwaar gewond. Hendrix overleed op 9 februari en Hermkens negen dagen later. (Cammaert VI, p. 629)
muur: links, regel 38-04
Hoogendijk,
Herman Charles Joseph
∗ 1897-01-24
Den Haag
† 1945-04-10
Buchenwald
Roermond - L.O. - geestelijke - Sinds 1935 was hij Ned. Hervormd predikant in Roermond. Gehuwd, 4 kinderen. Lid van de L.O.-Roermond, Tevens N.S.F. (Nationaal Steunfonds)
In het najaar van 1944 moest ds. Hoogendijk met zijn gezin de pastorie aan de Roersingel in Roermond verlaten, omdat dit stadsgedeelte ontruimd moest worden voor het Duitse leger. Hij vond onderdak bij leden van zijn gemeente, die ook twee Engelse piloten in huis hadden.
In de nacht van 16 december 1944 zag de politie licht in het huis. De bewoners konden ontsnappen, maar de beide piloten en ds. Hoogendijk werden gevonden en meegenomen. Men geloofde niet dat hij er niets mee te maken had. Bovendien werd in zijn kleding een verboden papier gevonden. Zo werd hij met zijn vrouw en oudste dochter in arrest gehouden en over de Duitse grens gebracht om nader verhoord te worden.
Nadat zijn vrouw en dochter vrijgelaten waren, kwam hij eerst in de gevangenis in Mönchen-Gladbach terecht en daarna in Buchenwald. Daar verminderden zijn krachten snel.
Begin april zag men hem nog gebukt door het kamp lopen, maar op 4 april 1945 werd hij in de ziekenbarak opgenomen. Daar is hij toen vrij snel overleden.
Eigenlijk werd hij bij zijn arrestatie al lang gezocht.
muur: rechts, regel 06-04
Houben,
Hubertus Petrus Hermanus
Sjeng
∗ 1915-07-09
Eys, gem. Wittem
† 1945-05-19
Ludwigslust
Wittem - L.O. - geestelijke - „Sjeng“ Houben was kapelaan in Epen, directeur van de Katholieke Actie. Hij beheerde in het L.O. district Gulpen samen met de kapelaans Wermeling en Penders alsmede Jaak Knops en Coenen de gelden voor steunuitkeringen, tot Penders het alleen voor zijn rekening nam. Hij werd gearresteerd bij de Klap van Wittem op 21 juli 1944. Vlak na zijn bevrijding overleed hij in Ludwigslust (Mecklenburg) als gevolg van de ontbering in het concentratiekamp Neuengamme. Begraven op de R.K. begraafplaats te Eys.
muur: rechts, regel 39-05
Jacobs,
Karel
Père Hugues /Pater Hugo
∗ 1900-11-17
Antwerpen
† 1943-10-09
Bunnik (Utrecht)
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - België - vroeg verzet - pers - Groep Erkens - geestelijke - Hij was geen verzetsman in Limburg (NL), maar stond met het Limburgs verzet in intensief contact en komt daarom ook voor op deze lijst. Zijn verzetsactiviteit begon met het helpen vluchten van Franse krijgsgevangenen. Hij was Cisterciënzer monnik in de abdij van Val-Dieu, werd priester gewijd op 21 oktober 1932. Daarna doceerde hij kerkgeschiedenis in Val-Dieu, was conservator van het abdijmuseum en novicenmeester. Hij en zijn door hem opgeleide confrater Stephanus Muhren waren actief in het spionagenetwerk Clarence (plaatselijke leider: de huisarts Jules Goffin uit ’s Gravenvoeren) en in de bij Clarence zo genoemde groep Holland (van Nic. Erkens, op dat moment ondergedoken in Sittard). Val-Dieu en Voeren liggen in het midden van de driehoek Luik-Maastricht-Aken en waren dus geknipt als doorgeefluik voor vluchtnetwerken. De twee monniken verborgen vluchtelingen in het klooster en op de omliggende boerderijen en hielden de Duitse transportactiviteiten op de spoorlijnen van het grensgebied in de gaten. Ze werden gesteund door hun Duitse abt Alberich Steiger, die onder meer dineerde met hoge Duitse officieren. Samen met pater Hugo en Pol Nolens, kapelaan in Charneux, werd een geheime krant verspreid die in Charneux op stencils werd gereproduceerd en waarin de wandaden van het nationaal-socialisme in de drie landstalen aan de kaak werden gesteld (La Tribune Libre in het Frans, Het Vrije Woord in het Nederlands en Das Freie Wort in het Duits).
Opgepakt door de Geheime Feldpolizei op 19 maart 1943, de dag na pater Stefanus, als gevolg van het Hannibalspiel, werd Hugo Jacobs in Luik onderworpen aan harde verhoren in een succesloze poging, hem een bekentenis af te dwingen over de medeplichtigheid of betrokkenheid van de abt. Op 11 augustus 1943 werden hij en tien anderen door de krijgsraad in Utrecht ter dood veroordeeld wegens “spionage en bevoordeling van de vijand”. Zij werden op 9 oktober 1943 in Fort Rijnauwen bij Utrecht gefusilleerd. Op weg naar de executieplaats droegen hij en zijn kloostergenoot hun witte monnikenpij van de Cisterciënsers en zongen luidkeels een religieus lied. Zijn lichaam werd gecremeerd en de as later begraven op het kloosterkerkhof van Val-Dieu. Een gedenkplaat herinnert aan hem in Fort Rijnauwen en in de abdijkerk van Val-Dieu.
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.02-03
Jong, de
Henk
∗ 1911-10-20
Wijmbretseradeel
† 1945-02-12
Haarlem
Venlo - duikhoofd - pers - NV - geestelijke - onderduiker - In 1940 werd dominee Hendrik Roelof de Jong benoemd tot predikant van de Gereformeerde Kerk in Venlo. Medeuitgever van het illegale blad Trouw en medewerker van het Nationaal Steun Fonds. Vanaf september 1943 zorgde hij voor pleeggezinnen in de regio Venlo voor geredde joodse kinderen uit de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam. Onderduikhoofd voor protestanten in Noord-Limburg. In 1944 ondergedoken bij een tante in Amsterdam. Op 27 januari 1945 gearresteerd. Op maandagmiddag 12 februari 1945 met zeven anderen gefusilleerd bij de Jan Gijzenbrug in Haarlem, waar twee dagen eerder een vuurgevecht had plaatsgevonden, dat een Feldgendarm het leven had gekost. (Burgerlijke stand Venlo, akte 468/1945). Erebegraafplaats te Bloemendaal, vak 35.
In Venlo hebben vier geestelijken hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan de Martinusbasiliek vinden we de namen van drie priesters van die kerk en bovendien die van dominee de Jong.
muur: rechts, regel 28-05
Knops,
Hubert Maria
∗ 1888-08-05
Heerlen
† 1944-04-23
Echt
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Echt - L.O. - geestelijke - Pastoor van Koningsbosch. Gearresteerd 29 februari 1944 wegens hulp aan onderduikers.


Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-18
Linders,
Johannes Antonius
Pater Sebaldus
∗ 1907-06-15
Mook
† 1944-08-11
Kamp Vught
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - L.O. - geestelijke - onderduiker - De buitenrand van Limburg - Jan Linders werd geboren in Mook, trad onder de naam Sebaldus in bij de Franciscanen en werd in 1933 tot priester gewijd. In de oorlog woonde hij in het klooster in Alverna [1] (Wijchen) en was daar kapelaan. Hij hielp joodse kinderen en joodse volwassenen, maar ook andere onderduikers aan schuilplaatsen en onderdak. Hij verborg wapens en munitie voor het verzet en hij verrichtte ook zelf verzetswerk met o.a. zijn neef Jacques E. Janssen door vanuit Roermond geallieerde piloten naar België te geleiden. Hij was bestuurslid van de Toneelvereniging Thalia in Nijmegen, vanwaaruit mensen voor verzetsactiviteiten werden gerecruteerd. Waarschijnlijk is hij niet voorzichtig genoeg geweest, waardoor hij verraden werd. Cammaert schrijft daarover: „Van een pater uit Wijchen vernam hij (de verrader De Heus [14]) van het verzetswerk van J.E. Janssen uit Roermond, filiaalhouder van de Edah, een winkelketen in koloniale waren. Aangezien hij goed bekend was in Roermond, bracht hij eind mei een bezoek aan Janssen. De winkelier liet niets los, omdat de pater uit Wijchen De Heus niet vertrouwde en Janssen inmiddels had gewaarschuwd.“ [2] Tenslotte zag hij zich in maart 1944 genoodzaakt zelf onder te duiken, aanvankelijk in Nijmegen en daarna in Bussum, maar werd toch op 7 juni 1944 gearresteerd met zijn neef Jacques. Op 11 augustus 1944 werd hij in Kamp Vught gefusilleerd, tezamen met 32 anderen, o.w. zijn neef Jacques en Herman Jeurissen (*Huissen 3 nov.1888 - †11 aug. 1944 Kamp Vught) uit Alverna.
De provinciaal van de Nederlandse franciscanen, Rob Hoogenboom, nam op 9 september in Nationaal Monument Kamp Vught de onderscheiding van Yad Vashem Rechtvaardige onder de Volkeren in ontvangst uit handen van de Israëlische ambassadeur Haim Divon. [3] Bij die gelegenheid vertelde Wim Linders over zijn herinneringen aan pater Sebald Linders. [4]
In Alverna (Wijchen) is een straat naar hem vernoemd. [5]

  1. Alverna Open Street Map
  2. A.P.M.Cammaert, Het Verborgen Front. Een geschiedenis van de georganiseerde illegaliteit in Limburg, 2 dln., Leeuwarden 1994
  3. Yad Vashem: J. Linders.
    Wikipedia: Rechtvaardige onder de Volkeren
  4. YouTube Herinneringen aan pater Sebald Linders door Wim Linders
  5. Pater Sebald Lindersstraat, Alverna
  6. Website kamp Vught: Nederlands
    Monument op de fusilladeplaats in het Nationaal Monument Kamp Vught
  7. artikel van Verheijen in Tweestromenland nr.143
  8. De Gelderlander 5 mei 2012 met art. in bijlage Spectrum p. 4 en 5 (Kroniek Alverna)
  9. Jack Kooistra, Represailles in Limburg, p.210, 220-221
  10. Gedenkboek OGS 36 Amersfoort-Vught-Westerbork
  11. De Gelderlander, editie Regio Nijmegen 5 sept. 2015, p.6-7
  12. https://oorlogsgravenstichting.nl/persoon/95064/johannes-antonius-linder
  13. https://www.oorlogsdodennijmegen.nl/persoon/linders,%20ofm/1f171575-40cb-4325-ab6e-0fd3c4f40c28
  14. Wikipedia NL: Joop de Heus
  15. Digital Monument

  16. Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.
Lochtman,
Hein
∗ 1911-09-02
Kerkrade
† 1945-02-27
Bergen Belsen
Kerkrade - Maastricht - L.O. - geestelijke - Kapelaan in Limmel vanaf 1940 en lid van de LO in Maastricht. Verbergt onderduikers. Op 10 mei 1944 als gevolg van verraad door Aldegonda (Gonnie) Zeguers-Boere gearresteerd en zo mishandeld, dat hij voor lange tijd bewusteloos was. Zie ook: Het verraad van Maastricht
Op 5 september 1944 komt hij in het concentratiekamp Sachsenhausen bij Oranienburg terecht, waar hij tewerkgesteld wordt in de vliegtuigfabrieken van Heinkel. Bij het naderen van het rode leger evacuatie naar Bergen-Belsen, waar hij het begeeft. In 1982 krijgt hij postuum het Verzetsherdenkingskruis.
Op de muur van de kapel in Valkenburg staat ook voor Kerkrade een Hein Lochtman. Waarschijnlijk dezelfde persoon.
muur: links, regel 33-04
Lochtman,
Hein
∗ 0000-00-00
† 0000-00-00
Kerkrade - Maastricht - L.O. - geestelijke - Hein Lochtman ?
muur: links, regel 25-03
Merkx,
Adrianus Hubertus Josef
broeder Valentinus
∗ 1892-08-13
Hooge en Lage Zwaluw
† 1945-03-31
Bergen-Belsen
Weert - geestelijke - Op 21 juni 1944 vond in het pensionaat voor jongens St.-Louis (van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria ofwel Broeders van Maastricht) aan de Korenmarkt in Weert een vergadering van de L.O.-top van het gewest Limburg plaats. Er waren vertegenwoordigers uit ieder district aanwezig. Doordat deze vergadering was verraden, vielen de meeste deelnemers in Duitse handen. Deze gebeurtenis zou als de overval van Weert ofwel het verraad van Weert de geschiedenis ingaan. Broeder Valentinus, zoals de overste-directeur Merx van het klooster en het pensionaat werd genoemd, was niet op de hoogte van die vergadering en had met de verzetsgroep niets te maken. Maar hij werd toch gearresteerd en stierf in 1943 in het concentratiekamp Bergen-Belsen medio maart 1945.
In de Rumolduskapel in Weert hangt een bronzen gedachtenisplaat ter herinnering aan broeder Valentinus, gemaakt door de Maastrichtse beeldhouwer Charles Vos. Dit kunstwerk hing aanvankelijk in het pensionaat St.-Louis maar werd later, toen het pensionaat werd afgebroken, door de broeders aan de Rumolduskapel geschonken.
muur: rechts, regel 37-01
Meulendijks,
Johannes
pater Christofoor
∗ 1895-11-16
Asten
† 0000-00-00
Bergen-Belsen
Venlo - geestelijke - Pater Christofoor was kapelaan aan de Sint-Martinuskerk in Venlo en lid van de Congregatie van de HH. Harten (ss.cc., de witte paters). Hij werd gearresteerd op 1 mei 1944 en opgesloten in Maastricht. Op 8 juni 1944 naar Vught. Op 6 september naar Sachsenhausen in Oranienburg. Op 6 februari 1945 naar Bergen-Belsen. Aldaar medio maart 1945 omgekomen (akte 299/1946).
Hij staat vermeld op het monument ‘De Gevallen Mens’ in Asten
Van de Martinuskerk hebben drie priesters hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan die kerk vinden we hun namen en bovendien die van dominee Henk de Jong
muur: rechts, regel 29-02
Moonen,
J. Leo
ome Leo
∗ 1895-08-31
Heerlen
† 1945-04-02
Bergen-Belsen
Roermond - L.O. - geestelijke - carillon - Secretaris Bisdom. Hij was de vertrouwensman en feitelijke leider van het katholieke verzet in Limburg en had dus ook invloed op de liquidaties van landverraders. In zijn visie moest zoveel mogelijk vermeden worden dat mensen geliquideerd zouden worden, maar wanneer dat echt onvermijdelijk was, gaf hij zijn fiat. Op 28 augustus 1944 werd hij op transport gesteld naar Kamp Vught. Daarna kwam hij via Sachsenhausen terecht in Bergen-Belsen. Dr. Fred Cammaert zei bij zijn redevoering bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon: „Leo Moonen, secretaris van bisschop Lemmens en stuwende kracht achter het door de Kerk geïnspireerde en gestimuleerde geweldloze verzet. Moonen onderhield nauw contact met talrijke verzetsdeelnemers en fungeerde bovendien als vraagbaak en adviseur. Menigeen deed een beroep op hem als er lastige beslissingen moesten worden genomen. Denk bijvoorbeeld aan het uitschakelen van verraders. Moonen volgde het verzet op de voet en zag er nauwlettend op toe dat het zich niet in agressieve richting ontwikkelde. De ironie van het lot wilde dat hij in augustus 1944 werd verraden door een beruchte Roermondse NSB’er, die op zijn aandringen niet geliquideerd mocht worden. Begin 1945 kwam de geestelijke leidsman van het Limburgs verzet in het kamp Bergen-Belsen om het leven.“
Drager van het Verzetskruis 1940–1945, een van de hoogste Nederlandse onderscheidingen, werd maar 95 keer verleend.
muur: rechts, regel 08-03
Muhren,
Piet
Père Étienne /Pater Stephanus
∗ 1908-09-14
Bergen-op-Zoom
† 1943-10-09
Bunnik (Utrecht)
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - België - vroeg verzet - pers - Groep Erkens - geestelijke - Petrus („Piet“) Johannes Cornelis Muhren was geen verzetsman in Limburg (NL), maar stond met het Limburgs verzet in intensief contact en komt daarom ook voor op deze lijst. Hij trad in 1929 als broeder Canisius in het noviciaat van de Nederlandse cisterciënzerabdij Mariënkroon in, maar in 1933 verhuisde hij naar de abdij Val-Dieu (Godsdal) in Aubel, België, net over de grens van het Nederlandse Zuid-Limburg, omdat die met een tekort aan personeel kampte. Daar kreeg hij de kloosternaam Stephanus (Frans: Étienne). Hij werd er priester gewijd op 5 juli 1936. De volgende jaren was hij cantor en doceerde hij canoniek recht, dogmatiek en filosofie aan de interne onderwijsinstelling. Toen de Wehrmacht in 1940 binnenviel, vluchtte hij aanvankelijk naar het westen, wantrouwend tegenover zijn Duitse abt, maar keerde daarna terug en sloot zich aan bij het verzet, samen met zijn confrater Hugo Jacobs. Via de huisarts Jules Goffin uit ’s-Gravenvoeren kwamen zij in contact met het verzetsnetwerk Clarence en de bij Clarence zo genoemde groep Holland (van Nic. Erkens, op dat moment ondergedoken in Sittard bij zijn zussen). Hij observeerde de transporten van het Duitse leger op de spoorlijnen in de omgeving tijdens uitgebreide fietstochten en verklaarde dit met bezoeken aan vrouwen die pastorale hulp nodig hadden, wat hem de bijnaam Père Amoureux opleverde. Val-Dieu en Voeren liggen in het midden van de driehoek Luik-Maastricht-Aken en waren dus geknipt als doorgeefluik voor vluchtnetwerken. De twee monniken verborgen vluchtelingen in het klooster en op de omliggende boerderijen en hielden de Duitse transportactiviteiten op de spoorlijnen van het grensgebied in de gaten. Ze werden gesteund door hun Duitse abt Alberich Steiger, die onder meer dineerde met hoge Duitse officieren. Samen met pater Hugo en Pol Nolens, kapelaan in Charneux, werd een geheime krant verspreid die in Charneux op stencils werd gereproduceerd en waarin de wandaden van het nationaal-socialisme in de drie landstalen aan de kaak werden gesteld (La Tribune Libre in het Frans, Het Vrije Woord in het Nederlands en Das Freie Wort in het Duits).
Op 18 maart 1943, een dag voor P. Hugo, door de Geheime Feldpolizei als gevolg van het Hannibalspiel gearresteerd. Op 11 augustus 1943 werden hij en tien anderen door de krijgsraad in Utrecht ter dood veroordeeld wegens “spionage en bevoordeling van de vijand”. Zij werden op 9 oktober 1943 in Fort Rijnauwen bij Utrecht gefusilleerd. Op weg naar de executieplaats droegen hij en zijn kloostergenoot hun witte monnikenpij van de Cisterciënsers en zongen luidkeels een religieus lied. Zijn lichaam werd gecremeerd en de as later begraven op het kloosterkerkhof van Val-Dieu. Een gedenkplaat herinnert aan hem in Fort Rijnauwen en in de abdijkerk van Val-Dieu.
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.02-04
Naus,
Jacobus Johannes
Van Doorn /Jac
∗ 1913-12-31
Egchel
† 1945-04-15
Bergen-Belsen
Venlo - L.O. - geestelijke - onderduiker - carillon - Op 6 juni 1939 werd Jac Naus benoemd tot kapelaan in de St. Martinusparochie te Venlo. Daar werd hij een van de oprichters van de L.O., samen met Ambrosius en zijn collega P.G. van Enckevort. Dr. Fred Cammaert zei bij zijn redevoering bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon: „Kapelaan Jacques Naus uit Venlo was niet alleen een verzetspionier, ook was hij een uitgesproken vertegenwoordiger van het humanitair geïnspireerd verzet. Al vroeg raakte hij betrokken bij de hulp aan ontsnapte krijgsgevangenen en bemanningsleden van neergehaalde geallieerde bommenwerpers. Ook was hij een van de initiatiefnemers achter de oprichting van de provinciale onderduikorganisatie in 1943. Net als Jan Hendrikx bracht hij talrijke verbindingen tot stand en bekleedde hij een leidinggevende functie in de organisatie. Door de overval van Weert op 21-06-1944 viel hij in Duitse handen. Begin 1945 kwam hij in het kamp Bergen-Belsen om het leven.“
muur: rechts, regel 29-04
Oppen, van
Jules Louis Antoine
∗ 1882-05-10
Maastricht
† 1943-02-16
Vught
Venlo - vroeg verzet - geestelijke - Deken Jules van Oppen was de eerste die in Venlo en in heel Limburg de eerste geestelijke, zijn verzet met de dood moest bekopen. Na de inval van de Duitsers op 10 mei 1940 voerde hij actie tegen de Duitse films die in de Venlose bioscopen werden gedraaid. Deze waren naar de mening van de kerk immoreel en anti-vaderlands. Voor zijn film-adviezen werd hij diverse malen door de Duitsers ter verantwoording geroepen. De deken trok er zich echter niets van aan. Gevolg was dat hij na zijn waarschuwing voor de film Kora Terry, met Marika Rökk in de hoofdrol, die in mei 1942 in de Venlose bioscopen draaide, in september 1942 werd opgepakt en in het concentratiekamp te Amersfoort terecht kwam, vanwaaruit hij op 16 januari 1943 naar Vught werd gebracht. Daar overleed hij op 16 of 17 februari. (Bron: Gemeentearchief Venlo)
Van de Martinuskerk hebben drie priesters hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan die kerk vinden we hun namen en bovendien die van dominee Henk de Jong.
muur: rechts, regel 30-04
Penders,
Leo
∗ 1914-07-01
Voerendaal
† 1945-04-24
Bergen-Belsen
Gulpen - Voerendaal - L.O. - geestelijke - Kapelaan Leon Marie Hubert Penders stond aan het hoofd van rayon 2 van de LO met de plaatsen Gulpen, Reymerstok en Wylré (Zie kaart 45. District Gulpen: indeling in rayons. Cammaert VIb, p. 693) en bepaalde vanaf 12 januari 1944 het financieel beleid van het district. Op 21 juli 1944 werden kapelaan Penders en J.H. Ortmans uit Wahlwiller gearrestateerd, (Cammaert VI, p. 654) en kort daarna tien andere kopstukken uit het district Gulpen. Deze actie zou later bekend worden als de „Klap van Wittem“
muur: links, regel 12-01
Peters,
Piet
∗ 1912-11-27
Ottersum
† 1945-04-06
Buchenwald
Tegelen - L.O. - geestelijke - onderduiker - Pater Petrus Nicolaas Andreas Peters was lid van de L.O. Steyl en kapelaan. Pastoor P.P. Windhausen, hijzelf en drie anderen uit Steyl en Tegelen waren in de torenkamer van de kerk in Steyl ondergedoken en naderhand naar de kelder verhuisd. Daar luisterden ze naar de B.B.C.-uitzendingen, die ze uittypten teneinde ook anderen van de ontwikkelingen aan de fronten op de hoogte te stellen. De komst van een Duitse waarnemer, die zich in de torenkamer nestelde, gooide roet in het eten. Hun activiteiten kwamen aan het licht. Het vijftal belandde uiteindelijk in Düsseldorf. Alvorens op transport te worden gesteld naar Buchenwald werden Kluitmans en de Roermondse geestelijken kapelaan A.J.A. Sars en dominee H.Ch.J. Hoogendijk aan deze groep toegevoegd. Op twee na kwamen ze allemaal om het leven: Windhausen stierf op 28 maart in Buchenwald, Peters op 6 april en Hoogendijk op 10 april. Kluitmans overleed in april in Dachau, Sars op 23 april in Passau en H.J.A. Hovens uit Tegelen bezweek op 10 april 1947 aan de in Buchenwald geleden ontberingen. (Cammaert IV, p. 302)
muur: rechts, regel 22-01
Ramakers,
V.L.Servaas
∗ 1906-04-23
Schinnen
† 1945-03-09
Bergen-Belsen
Heerlen - L.O. - geestelijke - Kapelaan te Heerlerheide. Aanhouding op 18 augustus 1945 door de Landwacht. Zie Cammaert VIb, p. 665 en „Vier dont ut zelf – 150 jaar geschiedenis van een parochie“. De Kapelaan Ramakersstraat achter de kerk in Heerlerheide is naar hem vernoemd.
muur: links, regel 16-04
Regout,
Robert
∗ 1896-01-18
Maastricht
† 1942-12-28
Dachau
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - vroeg verzet - geestelijke - Robert Hubert Willem Regout was jezuïet en rechtsgeleerde. In 1934 promoveerde aan de Nijmeegse universiteit over de leer van de „rechtvaardige oorlog“. Vanaf 1939 was hij er buitengewoon hoogleraar volkenrecht. Tijdens de bezetting gaf hij overal voorlichting over de volkenrechtelijke beperkingen waaraan een bezetter zich moet houden, bijv. in een artikel van juni 1940 „De rechtstoestand in bezet gebied“ over het Haags Landoorlogreglement. Hij werd door de bezetters vanwege zijn houding, zijn agitatie en kennis van zaken gevreesd en werd eind juni 1940 gearresteerd.
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-24
Rijnders,
Harrie
Harrie
∗ 1914-12-29
Swalmen
† 1942-09-14
Dachau (D)
Beesel - geestelijke - Hendrikus Leonardus Hubertus Rijnders was kapelaan in Saint Quentin en pastoor in Gricourt. Op 17 juli 1941 op vakantie bij zijn ouders in Reuver gearresteerd. Met nog 150 andere gevangenen vergast. Op 17 april 1948 besloot de gemeenteraad van Reuver de Pastoor Rijnderslaan naar hem te vernoemen.
bidprentje
muur: links, regel 03-01
Sars,
Adrianus Johannes Albertus
∗ 1905-12-26
’s-Hertogenbosch
† 1945-04-23
Passau.
Roermond - L.O. - geestelijke - Kapelaan aan de kathedraal van Roermond. Met de komst van een bataljon parachutisten onder commando van majoor Ulrich Matthaeas ontstond in Roermond een grimmige, welhaast lugubere sfeer. De majoor beklaagde zich er bij zijn meerderen over dat de mannelijke bevolking een bedreiging in de rug van zijn soldaten vormde. Een van zijn ondergeschikten, F.W. Held, oefende in december een ware terreur uit onder de Roermondenaren. Hij kreeg hulp van twee inwoners, die hem allerlei tips gaven. Op 17 december viel kapelaan Sars in handen van F.W. Held. Sars en Held waren al eerder met elkaar in botsing gekomen. Held had een geschikt moment afgewacht om Sars op te pakken. (Cammaert VIb, p. 621)
Hij werd op transport gesteld naar Buchenwald met een groep rond pastoor Windhausen uit Steyl, Leo Kluitmans en de Roermondse dominee H.Ch.J. Hoogendijk.
Zie ook Het verdriet van Roermond
muur: rechts, regel 10-02
Verdonschot,
Leonardus Mattheus
Leo
∗ 1916-07-24
Weert
† 1945-03-02
Bergen-Belsen
Echt - L.O. - geestelijke - Kapelaan Verdonschot begon zijn verzetswerk met hulp aan in Duitsland ontsnapte Franstalige krijgsgevangenen (o.a. uit de kampen Bocholt en Münster). Die werden bij Wessem/Maasbracht-Stevensweert over de Maas en verder naar België gebracht. (Cammaert III, p. 195) Hij leidde sedert de zomer van 1943 de L.O. in Koningsbosch en stond daarvoor in verbinding met A. Engelen in Echt, kapelaan P.A.H. Römkens in Pey-Echt en pater Bleijs in Roermond. (Cammaert VIb p. 626.)
Gearresteerd in de kerk bij een grootscheepse actie op 23 februari 1944, als gevolg van de onvoorzichtigheid van een 17-jarige Duitse onderduiker. „Verdonschot werd begin september 1944 vanuit Vught naar Sachsenhausen gedeporteerd. In februari 1945 kwam hij ernstig verzwakt in Bergen-Belsen aan, waar hij op 2 maart 1945 overleed.“ (Cammaert VIb p. 627.)
muur: links, regel 06-05
Vullinghs,
Hendrik Jacob
Henri
∗ 1883-09-14
Sevenum
† 1945-04-09
Bergen-Belsen
Grubbenvorst - vroeg verzet - L.O. - geestelijke - Pastoor in Grubbenvorst en bouwpastoor in Grashoek, studeerde musicologie in Italië en Amerika. Hij stond bekend als een zeer ruimdenkend en cultuurminnend persoon. Hij begon al in de loop van 1941 en 1942 in samenwerking met de uit het Peeldorp Grashoek afkomstige Amsterdamse journalist en sociaal-democraat Mathieu Smedts en zijn kapelaan Jean Slots hulp aan joden te bieden. Er werd een vluchtlijn van Amsterdam naar Zwitserland opgebouwd en er werden onderduikadressen in Noord-Limburg gevonden. Ook na de arrestatie van Smedts (die de kampen overleefde) bleef het contact met de sociaaldemocratische groep in Amsterdam intact. (Cammaert V, pagina 423).
Na de oprichting van de LO in 1943 traden ook Vullinghs en zijn groep toe. Hij leidde de plaatselijke groep samen met H. Joosten. Op 1 mei 1944 werd Vullinghs vlak voor de kerk op straat gearresteerd.
Volgens Loe de Jong was hij een van de grootste organisatoren van hulp aan piloten en onderduikers in de hele provincie Limburg. De joodse componist Hans Lachman uit Berlijn, die in Grubbenvorst ondergedoken gezeten heeft, schreef als eerbetoon aan pastoor Vullinghs, waarschijnlijk in de jaren ’50, een katholiek Requiem.
muur: links, regel 11-03
Windhausen,
Peter
∗ 1892-06-29
Roermond
† 1945-03-28
Buchenwald
Tegelen - geestelijke - onderduiker - Petrus Paulus Windhausen (Pastoor te Steyl Tegelen), kapelaan P.N.A. Peters en drie anderen uit Steyl en Tegelen waren in de torenkamer van de kerk in Steyl ondergedoken en naderhand naar de kelder verhuisd. Daar luisterden ze naar de B.B.C.-uitzendingen, die ze uittypten teneinde ook anderen van de ontwikkelingen aan de fronten op de hoogte te stellen. De komst van een Duitse wachtpost, die zich in de torenkamer nestelde, gooide roet in het eten. Hun activiteiten kwamen aan het licht. Het vijftal belandde uiteindelijk in Düsseldorf. Alvorens op transport te worden gesteld naar Buchenwald werden Kluitmans en de Roermondse geestelijken, kapelaan A.J.A. Sars en dominee H.Ch.J. Hoogendijk aan deze groep toegevoegd. Op twee na kwamen ze allemaal om het leven: Windhausen stierf op 28 maart in Buchenwald, Peters op 6 april en Hoogendijk op 10 april. Kluitmans overleed in april in Dachau, Sars op 23 april in Passau en H.J.A. Hovens uit Tegelen bezweek op 10 april 1947 aan de in Buchenwald geleden ontberingen. (Cammaert IV, p. 302)
muur: rechts, regel 22-04